Neden Öldün Sokrates?
Sorduğu sualler yüzünden canına kıyılan Sokrates’e böyle bir yazı başlığı atmak deyim
yerindeyse biraz ironik olacaktır. Olsun, zat-ı muhterem de ironiyi pek severdi
zaten, o zaman pek bir sorun yok demektir. Öyle ipe sapa gelir şeyler değildi
Sokrates’i idama kadar götüren sebepler. Çünkü her sorusunun altında kabul
edilmiş bazı olguların "sorgulanması" ve tartışılması yatıyordu.
Sokrates bu
yöntemle döneminin tabularını yıkmaya doğru bir eğilimde bulundu. Ne var ki bu
vaziyet Atina’lıların keyfini epey kaçırıyordu ve doğal olarak rahatsız oluyorlardı.
Tedirginlikle karşı karşıya kalıyorlardı çünkü Sokrates’in bütün bu
yaptıkları, onların kabul edilmiş gerçekliklerine birer antitez oluşturarak
adeta onları saf dışı bırakıyordu. İşte bu yüzden Sokrates çoğunluğun gözünde
tehlikeliydi, toplumdan uzaklaştırılmalıydı, öldürülmeliydi. Bütün bunlara
rağmen nam-ı değer filozofumuz yılmadı ve adeta ölüme meydan okuyup
faaliyetlerine devam etti. Sonucu az çok biliyorsunuz.
Gelin şimdi
günümüz toplumuna şöyle ufaktan bir göz gezdirelim. Diyelim ki her şeyi çok iyi
bildiğini zanneden bir esnafa bir kahve içmeye gidiyoruz ve ona sokratik bir
yöntem uygulayıp inandığı gerçekleri sorgulamasını sağlayacağız. Öncelikle biz
hiçbir şey bilmediğimizi söyleyip onun fikirlerini dillendirmesini sağlayacağız. O anlattıkça da biz ondaki düşünce hatalarını ölçüp biçip önüne koyacağız.
Sonraki aşamada da (doğurtma tekniği) karşımızdakinin şimdiye kadar sağlam
sandığı bilgilerin ve kabullerin sarsıldığını görünce, soru-cevap tekniği ile tartışmayı
devam ettirip doğruları hem kendimiz hem de onun bulması için yardımcı
olacağız. Yüksek ihtimalle gelişecek olan senaryolardan birisi o dükkandan
tekme tokat kovalanmamız olurdu herhalde. Bir de bunu çarşıda gezip unvan
bakmaksızın doktor, mühendis, bakkal, manav vesaire herkese karşı uygulamaya
kalkıştığımızı bir düşünün. Günün sonu ya acilde biter ya da çoktan "Arif,
deli oğlum bu" etiketini yemiş oluruz.
Düşünmenin ve
sorgulamanın bu derece noksanlaştığı günümüz dünyasında Sokrates yaşasaydı
sizce idam ettirilir miydi? Hani "ileri demokrasi"miz var ya, idama mahkum
edilmezdi belki ama o gömleği tersten bir güzel giymiş ve çoktan bir kliniğe
kapattırılmış olurdu. Peki o zaman bize düşünmemiz için bir soru. Şimdi de sorgulayan insana aynı muamele yapılmıyor mu? Sorgulayanlar bir nevi zihinsel bir idam yöntemiyle toplumdan
aforoz edilmiyorlar mı? Bir düşünelim...
Sahi ya, sen
neden öldün Sokrates, o içtiğin zehirden mi?
