Neden Öldün Sokrates?

 Sorduğu sualler yüzünden canına kıyılan Sokrates’e böyle bir yazı başlığı atmak deyim yerindeyse biraz ironik olacaktır. Olsun, zat-ı muhterem de ironiyi pek severdi zaten, o zaman pek bir sorun yok demektir. Öyle ipe sapa gelir şeyler değildi Sokrates’i idama kadar götüren sebepler. Çünkü her sorusunun altında kabul edilmiş bazı olguların "sorgulanması" ve tartışılması yatıyordu.

 Sokrates bu yöntemle döneminin tabularını yıkmaya doğru bir eğilimde bulundu. Ne var ki bu vaziyet Atina’lıların keyfini epey kaçırıyordu ve doğal olarak rahatsız oluyorlardı. Tedirginlikle karşı karşıya kalıyorlardı çünkü Sokrates’in bütün bu yaptıkları, onların kabul edilmiş gerçekliklerine birer antitez oluşturarak adeta onları saf dışı bırakıyordu. İşte bu yüzden Sokrates çoğunluğun gözünde tehlikeliydi, toplumdan uzaklaştırılmalıydı, öldürülmeliydi. Bütün bunlara rağmen nam-ı değer filozofumuz yılmadı ve adeta ölüme meydan okuyup faaliyetlerine devam etti. Sonucu az çok biliyorsunuz.

 Gelin şimdi günümüz toplumuna şöyle ufaktan bir göz gezdirelim. Diyelim ki her şeyi çok iyi bildiğini zanneden bir esnafa bir kahve içmeye gidiyoruz ve ona sokratik bir yöntem uygulayıp inandığı gerçekleri sorgulamasını sağlayacağız. Öncelikle biz hiçbir şey bilmediğimizi söyleyip onun fikirlerini dillendirmesini sağlayacağız. O anlattıkça da biz ondaki düşünce hatalarını ölçüp biçip önüne koyacağız. Sonraki aşamada da (doğurtma tekniği) karşımızdakinin şimdiye kadar sağlam sandığı bilgilerin ve kabullerin sarsıldığını görünce, soru-cevap tekniği ile tartışmayı devam ettirip doğruları hem kendimiz hem de onun bulması için yardımcı olacağız. Yüksek ihtimalle gelişecek olan senaryolardan birisi o dükkandan tekme tokat kovalanmamız olurdu herhalde. Bir de bunu çarşıda gezip unvan bakmaksızın doktor, mühendis, bakkal, manav vesaire herkese karşı uygulamaya kalkıştığımızı bir düşünün. Günün sonu ya acilde biter ya da çoktan "Arif, deli oğlum bu" etiketini yemiş oluruz.

 Düşünmenin ve sorgulamanın bu derece noksanlaştığı günümüz dünyasında Sokrates yaşasaydı sizce idam ettirilir miydi? Hani "ileri demokrasi"miz var ya, idama mahkum edilmezdi belki ama o gömleği tersten bir güzel giymiş ve çoktan bir kliniğe kapattırılmış olurdu. Peki o zaman bize düşünmemiz için bir soru. Şimdi de sorgulayan insana aynı muamele yapılmıyor mu? Sorgulayanlar bir nevi zihinsel bir idam yöntemiyle toplumdan aforoz edilmiyorlar mı? Bir düşünelim...

 Sahi ya, sen neden öldün Sokrates, o içtiğin zehirden mi?