Karen Horney’in Nevrotik Tiplerine Dair

  Karen Horney, ‘’İçsel Çatışmalarımız’’ isimli kitabında, insanın yaşadığı temel çatışmalara dikkat çeker. Olası nevrotik eğilimlerden bahseder. Horney, çocukluktan itibaren ortaya çıkan üç temel çatışmaya değinir: 1.çaresizlik, 2.düşmanlık, 3.uzaklaşma ve yalnızlık. Yazara göre bu üç tavır da bir insanda aynı anda bulunabilir ve bu gayet normaldir. ‘’İnsan hem başkalarına karşı verici olabilmeli, hem mücadele edebilmeli ve hakkını arayabilmeli, hem de bazı şeyleri kendine saklayabilmelidir.’’ Ancak nevrotik kişi bu üç durumdan birine uymayı kendine mecbur hisseder ve aksini yaptığı halde telaşlanır. Horney’e göre nevrozun kaynağı birbirleriyle uyuşmayan tavırlardır. Bu bağlamda, Horney, üç nevrotik tip önerir: 1.Uyumlu tip, 2.Saldırgan tıp, 3.Mesafeli tip.

 İlkini ele aldığımızda, asıl eğilim insanlara yaklaşmadır. Kişi belirgin bir sevgi ve onay bekleyişi içerisindedir. Aşırı derece sevilmeye ihtiyaç duyar ve yaptığı her şey onu tatmin etmeye yöneliktir. Tartışmalardan ve rekabetten kaçar. Başka insanlara bağımlıdır ve diğerlerinin onu sevip sevmemesi özgüveninde önemli bir rol oynar. Saldırganca ve düşmanca eğilimleri bastırılır, çünkü bunlar sevilme ihtiyacını tehlikeye düşürür.

 Horney’in bahsettiği ikinci tip saldırgan olarak adlandırılır. Herkesin kendisine düşman olduğunu varsayar. Onun için çıkarcılık ve rekabetsizlik ön plandadırlar. Her zaman güçlü, dürüst ve gerçekçi biri olduğunu düşünür. Fakat onun için zalimlik güç, başkalarını yok saymak dürüstlük ve diğerlerini umursamadan yaşamak gerçekçiliktir. Yoğun bir şekilde tanınma ve kabullenme isteği duyar.

 Şimdiye kadar anlatılan iki tipte, biri herkesi sevmek zorundadır, diğeri ise herkesi potansiyel düşman olarak görür. Üçüncü yani mesafeli tipin anlatımına geçmeden önce, şöyle bir göz ucuyla kendimize bakmayı öneriyorum. Hangi tipin özelliklerine ne kadar yatkınız ve hangi içsel çatışmalarımızı fark etmemiz gerekiyor. Gerçekten bu durumlardan birine uymayı kendimize mecbur hissediyor muyuz, yoksa aradaki o dengeyi sağlayabiliyor muyuz?

 Yazar ele aldığı üçüncü nevrotik insan tipini mesafeli olarak adlandırır. Buradaki en belirgin özellik insanlara karşı mesafeli olma ve uzaklaşma ihtiyacıdır. Fakat belirtmek gerekiyor ki, buradaki kasıt bazı zamanlarda duyulan yalnız olma ihtiyacı değildir, bu gayet normaldir. Burada en göze batan özellik insanlara yabancılaşmadır. Buna hişsizleşmek de eşlik eder. Yani kişi neyi sevdiğini, neyi sevmediğini, ne umduğunu vesaire bilmez. Mesafeli kişi başkalarıyla arasına duygusal mesafe koyma ihtiyacı duyar ve sosyallikten hoşlanmaz. Duyular genelde bastırılmaya çalışılır. Diğerleriyle arasına mesafe koyması onun için bir korunma aracıdır. Horney’in bahsettiği bir hastanın da deyimiyle, sevgi ve bağımsızlık arasında bir tercih yapmaları gerekirse, hiç tereddüt etmeden bağımsızlığı seçerler. Bu uzaklaşma onlar için bir tercih değil, içsel bir zorlantıdır. ‘’İkiyüzlülüğün, sahtekarlığın, hasetin ve açgözlülüğün baskın olduğu bir toplumda, mesafeli olmak insanın bir bütün sağlamasına yardımcı olur.’’

 Kitapta ele alınan üç ana nevrotik tip bunlardır. Tabi, amacım kimsenin bu özelliklere bakıp da, ben şu tipteyim, ben bu tipteyim diye kendisine teşhis koyması değil. Sadece içsel çatışmalarımızın hayatımızda ne kadar büyük rol oynadığına değinmek istiyorum. Biz bu çatışmaların farkına vardıkça kendimiz olabilme yolunda bir adım daha atmış olacağız. Eksiklerimizle, artılarımızla bizler insanız ve bunların farkına vardıkça insan olma şerefine daha da layık olacağız. Selametle.

Kaynakça:

•       Horney, Karen. İçsel Çatışmalarımız. İstanbul: Sel Yayıncılık, 2012